ბლოგი

ალბათ, თითქმის ყველა დაკვირვებია იმ ფაქტს, რომ სხვადასხვა მედიასაშუალება ინფორმაციას საკუთარი ინტერპრეტაციით აშუქებს. ეს, რა თქმა უნდა, აუდიტორიაში სიმართლის აღქმის სხვადასხვაობას იწვევს. აქედან გამომდინარე, ჩნდება კითხვა: რომელი ინფორმაცია შეიძლება იყოს ალტერნატიული საზოგადოებისთვის? ამ ბლოგში განვიხილავ სოციალური თუ ტრადიციული მედიის როლს საქართველოს მაგალითზე.

დღევანდელ რეალობაში, როდესაც არსებობს სხვადასხვა სოციალური ქსელი, სოციალური თუ ტრადიციული მედია, ინფორმაციის გავრცელება ბევრად უფრო მარტივია, ვიდრე ადრე. ვფიქრობ, რომ ყველა მედიას თავისი აუდიტორია ჰყავს და ამ აუდიტორიას რეალობაზე ისეთივე წარმოდგენა აქვს, რა ფორმითაც მას კონკრეტული მედია აშუქებს. მედია გვაწვდის ინფორმაციას მიმდინარე მოვლენებთან დაკავშირებით და, ამ შემთხვევაში, მას დიდი გავლენა აქვს საზოგადოებრივი აზრის ფორმირებაზე.

ყველაზე მნიშვნელოვანი კი ის არის, რომ დღეს ინფორმაციის ფლობა აუცილებელია, რათა არ მოხდეს საზოგადოების ვაკუუმში მოქცევა. როგორც ტომას ჯეფერსონმა თქვა: „ინფორმაცია თავისუფლების ვალუტაა“. სწორედ ამიტომაა აუცილებელი, ვიყოთ ინფორმირებულები და შეგვეძლოს კრიტიკული აზროვნება სწორი დასკვნების გამოსატანად.

ყველას გვქონია შემთხვევა, როდესაც ერთი და იმავე მოვლენის შესახებ სრულიად განსხვავებულ ინფორმაციას ვაწყდებით სხვადასხვა მედიაში. ეს ქმნის დაბნეულობას და გვიბიძგებს, დავფიქრდეთ, სად არის სიმართლე. სოციალურ მედიაში ვაწყდებით დეზინფორმაციასა და ერთი ინფორმაციის ათას ვარიანტს, ტრადიციულ მედიაში კი სხვადასხვა ტელეკომპანია ამას განსხვავებული ინტერპრეტაციით გვაწვდის. ის ფაქტი, რომ ყველა არხს თავისი აუდიტორია ჰყავს, განაპირობებს იმას, რომ ამ აუდიტორიას ხშირად არ უჩნდება სურვილი, სხვაგან გადაამოწმოს ინფორმაცია; ის იღებს მოცემულობას კითხვების გარეშე – ეს უფრო ტრადიციული მედიის შემთხვევაა.

რაც შეეხება სოციალურ სივრცეს, იქ უკვე იმდენი ინფორმაცია ვრცელდება ერთ ამბავზე, რომ თუ ათ პოსტს დაინახავ სხვადასხვა დეტალით, ლოგიკურია, კითხვები გაგიჩნდება და ნდობაც იკლებს. ტრადიციული მედიის მიმართ ნდობა ქვეცნობიერად იმდენად დიდია, რომ თუ ტელეკომპანია ავრცელებს ინფორმაციას, თუნდაც ის მცდარი იყოს, მის „ნაწილს“ მაინც იჯერებ.

დღევანდელ რეალობაში მედიის მიერ მოპოვებული „გავლენა“ კიდევ უფრო აქტუალურია. ამ გავლენით ხდება აუდიტორიით მანიპულირება და ისეთი აზროვნების განვითარება, რომელიც მედიას „აწყობს“. რა თქმა უნდა, ეს ყველაფერი ნეგატიური განზრახვით არ უნდა კეთდებოდეს.

სოციალური მედია დღესდღეობით ინფორმაციის ყველაზე სწრაფი წყაროა. თუ ინფორმაციას არ ვიღებთ ტელევიზიით, მას სმარტფონებიდან ვიგებთ. ისეთი აქტიური ქსელები, როგორიცაა Facebook, TikTok და Instagram, საზოგადოების დიდი ნაწილისთვის ყოველდღიურობის განუყოფელი ნაწილია. გვინდა თუ არა, ვიღებთ უამრავ ინფორმაციას, რომელიც ხშირად არც კი „იცრება“. განვიხილოთ კონკრეტულად ერთი სოციალური ქსელი:

Facebook მსოფლიოში ერთ-ერთი ყველაზე დიდი სოციალური პლატფორმაა, რომელსაც საქართველოში დაახლოებით 2 მილიონი აქტიური მომხმარებელი ჰყავს. ამ შემთხვევაში ასაკი განსაზღვრული არ არის, რადგან ის ყველასათვის ხელმისაწვდომია. პლატფორმის მთავარი ფუნქცია ინფორმაციის სწრაფი გაცვლა, საზოგადოებრივი აზრის ფორმირება, სიახლეების გაზიარება და უკუკავშირია. თუმცა, ამასთანავე, ის დეზინფორმაციისა და „ფეიკ ნიუსების“ გავრცელების უმთავრესი წყაროცაა.

ოფიციალური გვერდებიდან მიღებული ინფორმაცია სარწმუნოა, თუმცა არაოფიციალური გვერდებიდან გავრცელებული ამბები გავლენას ახდენს იმ კატეგორიაზე, ვისაც არ აქვს ინფორმაციის გადამოწმების სათანადო ცოდნა. ამ პლატფორმას ყველა თავის სასარგებლოდ იყენებს, ადამიანებს შეუძლიათ გამოიყენონ ის აზრთა სხვადასხვაობისთვის, საზოგადოებრივი პოლარიზაციისთვის ან საკუთარი პოზიციის დასაფიქსირებლად. აქ გავრცელებული ინფორმაცია პირდაპირ მოქმედებს საზოგადოებრივ აზრზე. თუ სხვადასხვა გვერდიდან ერთი და იმავე ამბის შესახებ განსხვავებულ ვერსიებს მივიღებ, რასაკვირველია, გამიჩნდება კითხვები, თუმცა მათგან იმას ავირჩევ, რომელიც ყველაზე მეტად ასახავს რეალობას.

როცა ინფორმაცია ვრცელდება, ადამიანები კომენტარების სახით აფიქსირებენ თავიანთ აზრს, თუმცა ხშირად აზრთა სხვადასხვაობის გამო, დაპირისპირება ხდება. Facebook-ზე არ შეგხვდებათ მხოლოდ ერთი ტიპის კონტენტი; აქ ნახავთ რამდენიმე ტელევიზიის ონლაინ გვერდსაც. აუდიტორია ხშირად იბნევა, რადგან ონლაინ გვერდებზე ისეთ სიახლეებს ათავსებენ, რაც მათ სარედაქციო პოლიტიკას შეესაბამება.

თანამედროვე საინფორმაციო გარემოში, სადაც ტრადიციული და სოციალური მედია პარალელურად ფუნქციონირებს, სიმართლის აღქმა სულ უფრო მეტად ხდება სუბიექტური და კონტექსტზე დამოკიდებული. მედიასაშუალებები, როგორც სოციალური კონსტრუქტორები, ხშირად ქმნიან რეალობის იმ ვერსიას, რომელიც კონკრეტულ ინტერესებს ემსახურება და აყალიბებს საზოგადოებრივ აზრს მიზანმიმართული გაშუქებისა და „ჩარჩოების“ (Framing) მეშვეობით.

სწორედ ამიტომ, მედიის მიმართ კრიტიკული მიდგომა და მედიაწიგნიერება გადამწყვეტ როლს იძენს. სიმართლის პოვნა აღარ ნიშნავს მხოლოდ ინფორმაციის მიღებას – ეს ნიშნავს მისი წყაროს, ფორმისა და მიკერძოების გაანალიზებას. როგორც მარშალ მაკლიუანი ამბობდა: „მედია თავად არის გზავნილი“ – და ეს გზავნილი განსაზღვრავს იმას, თუ როგორ ვხედავთ და აღვიქვამთ საზოგადოებრივ რეალობას.

„საინფორმაციო ხმაურში“ სიმართლის პოვნა მხოლოდ მათ შეუძლიათ, ვინც კითხვების დასმას არ უშინდება. ინფორმაციის გადამოწმება და სხვადასხვა პერსპექტივის გაანალიზება გვეხმარება, დავამსხვრიოთ დაწესებული ჩარჩოები და სამყარო რეალური ფერებით დავინახოთ.